haikuviethanoi

haikuviethanoi
Ảnh thêm

Thứ Bảy, 21 tháng 4, 2012

Haiku ngẫu hứng nhàn đàm
(Jan 4, 2012 7:54 AMPublicPageviews 2 3)
Góc chợ hoa xuân Hà Nội 2012
Ảnh của nhà thơ Hoàng Gia Cương
Haiku ngẫu hứng nhàn đàm
(Hay “Hồi âm của một người làm thơ Haiku”)
                                                              Lý Viên Giao
        Thơ Haiku của Nhật Bản được người Việt Nam tiếp cận từ nửa đầu thế kỷ trước. Những người đi tiên phong trong lĩnh vực này phải kể đến các nhà thơ Trần Dần, Lê đạt, Dương Tường... ở miền Bắc. Ở Thành phố Hồ Chí Minh từ lâu đã có nhiều người nghiên cứu và sáng tác thơ Haiku. Một Câu lạc bộ Thơ Haiku Việt được thành lập để sáng tác theo thể thơ này đến nay đã được bốn năm . Nhiều tập nội san chuyên đề và những tuyển tập thơ Haiku do nhà XB Văn học ân hành được đông đảo người yêu thơ hai miền đón nhận như những món quà tinh thần khơi gợi cái mới. Tại Hà Nội, từ hai năm trước cũng manh nha một nhóm làm thơ Haiku gắn bó với CLB ở phương Nam đất nước. Đó là tiền thân của CLB Thơ Haiku Việt ngữ (Hay Thơ Haiku Tiếng Việt ), hiện đang nằm trong CLB Văn hoá Việt - Nhật, thuộc Hội Hữu Nghị Việt Nam – Nhật Bản. Tổ chức này cũng mới đầy tuổi tôi cách đây không lâu.
          Những bài giới thiệu và nghiên cứu thơ Haiku cuả Nhật Bản đầy ắp trên các ấn phẩm từ sách cho đến báo chí và cả trên mạng internet. Người muốn tìm hiểu để biết về thể thơ này thì chỉ cần gõ bàn phín máy tính là có hàng loạt bài viết hiện ra cho mình tham khảo.
          Với tên gọi của các CLB như nói ở trên có thể gây ngỡ ngàng ít nhiều. Vâng, thơ Haiku không phải của Việt Nam, mà chính là của Nhật Bản! Tên gọi chỉ để khảng định đây là thơ Haiku, nhưng do người Việt sáng tác bằng tiếng Việt. Như vậy mặc nhiên cái “ Bình ” Haiku phải chứa “Rượu” Việt rồi ! Chúng ta mặc sức đưa hồn Việt, nét văn hóa đặc trưng Việt , nhân sinh và vũ trụ quan Việt ... vào thể thơ này một cách đương nhiên không có gì gọi là gò ép. Khi đọc khúc Haiku sau :
                                           Vườn chè
                                           Trăng loe
                                           Dế hát .
Ta có thể nhận ra không gian của một góc quê Việt bình an, thư nhàn, hòa quyện thiên nhiên và sự sống. Cũng có quý ngữ đấy chứ và cũng gợi lắm chứ. Đứng ở góc này ta có thể trải lòng với không gian rộng lớn, với nhiều niềm yêu rộng lớn hơn! Và đây một khúc nữa :
                                            Như thể dao cau
                                            Cắt nhau
                                            Vết sẹo .
Bóng dáng của ca dao rõ mồn một. Tình yêu đôi lứa trong sáng, rồi cả nỗi đau mất mát khi không có nhau cũng đằm sâu và quá đỗi nhân văn. Chỉ gói gọn trong tám âm tiết mà con mắt của giai nhân gợi ta mở tầm cho những cái nhìn, những cách nhìn rồi soi trở lại lòng mình những dấu ấn trong sáng của cuộc đời riêng tư .
Thơ Haiku Nhật xưa kia có những tiêu chí nghiêm ngặt. Bây giờ, các tác gia Nhật Bản làm thơ Haiku hiện đại đã có nhiều linh hoạt về quý ngữ, về số âm tiết và cả về nội hàm. Người ta có thể nói đến mọi khía cạnh về nhân sinh quan, thế giới quan, thậm chí cả những điều thầm kín trong tình yêu đôi lứa. Cái bất biến dường như chỉ còn lại chủ yếu ở tính gợi trực cảm, tính hàm súc và cấu trúc ba dòng với những ngắt ý (Cắt - Kiru ) sắc nét. Có người cho rằng ta phải “ Đổi mới ” (Hay “ Cách tân ”, “ Mở rộng ”, “ Việt hóa ”) thơ Haiku khi đem nó vào Việt Nam, không nên “ Lệ thuộc vào Nhật Bản ”!
          Thử tưởng tượng có thể có một bài thơ Lục Bát mà không phải là những câu sáu, tám xen nhau với vần gieo đúng cách với nhịp điệu nhịp nhàng? Cũng thử hình dung một bài thơ Đường luật dòng năm dòng bẩy không đúng niêm luật, hạ vần lung tung, không có phá thừa thực luận kết liệu có chấp nhận được? Suy từ đó, một bài thơ Haiku cũng có những tiêu chí bất biến của nó mà người làm thơ phải tuân thủ.
          Thơ ba dòng có ít hơn mười bẩy âm tiết, thoáng qua có vẻ giống thơ Haiku nhưng thực chất khác nhau. Đừng nói thơ nào hay hơn nhưng đừng lẫn hai loại thơ này. Không ai buộc ai phải làm thơ Haiku nhưng đã có ý thức sáng tác nó thì nên tìm hiểu để hướng tới nó. Phàm là CLB thơ Haiku , cái đích đến phải là sáng tác thơ Haiku dẫu cho hiện tại chưa đạt được đỉnh của thể loại thơ này. Cũng không buồn khi thấy trong buổi sinh hoạt CLB hay trên ấn phẩm đang song song tồn tại cả hai thể loại. Đó là hiện thực không tránh khỏi vì thơ Haiku vào Việt Nam một cách đáng kể, chưa lâu, những người am tường thể loại này chưa nhiều.

          Làm thơ Haiku là một thú chơi giống như các thú chơi khác. Chẳng hạn, khi ta yêu thích một loài hoa nào của nước ngoài muốn đem về trồng cũng mong giữ nguyên vẻ đẹp của nó để chiêm ngưỡng. Với thổ nhưỡng và khí tượng Việt Nam, cây đó có thể có những biến đổi thích nghi nhưng vẫn giữ nguyên gen cũ và cho ta hương sắc mà ta mong muốn. Nếu người trồng hoa chiết ghép hoa này với những giống khác để tạo ra loài hoa mới, lúc đó tên hoa sẽ phải thay đổi mà hương sắc cũng chẳng còn như xưa.
          Đa phần người sáng tác thơ Haiku ở Việt nam hiện nay chưa có thâm niên do vậy thơ hay chưa nhiều. Đặc biệt người “ Chuyên ” làm thể loại thơ này càng ít , chủ yếu là yêu thích mà làm do đó tính “ Không chuyên ” cao. Tuy vậy họ không hề chọn tư thế sáng tác cheo leo mà có định hướng rõ ràng để làm chủ một thể loại thơ hay từ Nhật Bản đến. Dẫu cho hiện tại còn hiện diện song song hai anh em thơ Haiku và thơ Ba Câu trên thi đàn của các CLB song điều đó không thể kéo dài mãi. Những ai kiên định với thơ Haiku sẽ vươn tới để ngày càng gần với nó. Trong khi đó thơ Ba Câu tuyệt vời cũng có đội ngũ điệp trùng của mình. Những người làm thơ Haiku có quyền lãng mạn nghĩ tới ngày thể loại thơ này sống vững chắc trong đời sống văn hóa Việt. Người viết và người đọc quyết chung lòng đưa thể loại thơ Haiku Tiếng Việt vào đúng vị trí đứng của nó trong đội ngũ các thể loại thơ của nước nhà.
                                                                    LVG
Gửi các bạn làm thơ "Haiku Việt"
(Dec 25, 2011 5:41 PMPublicPageviews 1 5)


Gửi các bạn làm thơ "Haiku Việt"
Haiku là một thể thơ cổ điển của Nhật Bản, xuất hiện vào thế kỷ 15, mỗi bài 17 âm tiết chia làm ba câu 5-7-5. Độc đáo của thơ haiku là sức gợi. Gợi cảm giác và gợi nhận thức. Khó mà thưởng thức thơ haiku bằng lập luận logic rành mạch. Sức gợi này gắn với phương pháp tư duy ý hội của Phương Đông, trực giác và tổng hợp. Phân tích dễ làm mất ý vị. Sức gợi cố nhiên phải rất gắn với thân xác của ngôn ngữ Nhật: thanh, âm, vang, rung, khép, mở...Ví như ở thơ ta: "Vó câu khấp khểnh bánh xe gập ghềnh" trong "Truyện Kiều", đọc lên cảm được nhịp xóc của xe, độ lồi lõm của mặt đường. Dịch haiku ra tiếng nước khác chắc chắn mất đi nhiều lắm dung nhan Nhật của thể thơ. Nghĩa chữ thì còn nhưng sức gợi của chữ khó mà giữ được. Người Nhật có kinh nghiệm sáng tạo và kinh nghiệm thưởng thức thơ haiku tới năm, sáu thế kỷ. Họ nói cái họ nhận được nhiều nhất, rõ nhất từ haiku là cảm thức thời gian.
Nhà thơ Haiku thường xuất phát từ một điểm nhìn, một vật nhỏ bé của hiện thực mà làm vang lên trong thiên nhiên hay trong tâm hồn mình triết lý về vũ trụ, về đời người. Làm vang lên chứ không phải phân tích hay chứng minh, kết luận. Đọc haiku không dùng logic, suy luận mà cứ cảm nhận cả khối hình tượng, nguyên đai nguyên kiện nhập vào tâm vào trí mà thưởng thức. Dân Nhật của nhiều đời và các nhà nghiên cứu thế giới tốn nhiều giấy mực lắm lắm để bình luận bài thơ "Con ếch" của ông Matsuo Basho (1644-1694), nhưng để thưởng thức nó thì người đọc cứ phải tự lắng nghe mình, chứ những lời bình kia - biết rồi, khổ lắm, nói mãi - vẫn cứ phải để ở ngoài tai thì mới lắng nghe được trong nội tâm cái tiếng nước xao tự chiếc ao tù vang lên vũ trụ, qua bước nhảy của chú ếch con mà có người coi là bước nhảy của thơ ca Nhật. Tôi tự nhận ra cái kém của mình là thấy khó mà thưởng thức được như thế qua tiếng Việt, xin cứ chép ra đây:
Ao cũ
con ếch nhảy vào
vang tiếng nước xao

(bản dịch của Nhật Chiêu)
Thơ haiku hẹp chữ, 17 âm tiết cho toàn bài, nên người ta tiết kiệm lắm những tính từ, trạng từ. Đặc điểm này thì tứ tuyệt Trung Hoa cũng vậy. Thơ Trung Hoa có nhãn tự thì Haiku có quý ngữ cốt là để tập trung nhan sắc, khí cốt của bài vào nhằm thu hút ấn tượng người đọc.
Các tác giả của tập thơ này, vốn là các nhà thơ không chuyên, đã chọn một tư thế sáng tạo cheo leo là tạo một dung nhan Nhật từ "gien" Việt Nam . Đặt tên cho nó là "Haiku Việt", kể cũng liều. Khác gì người Pháp làm lục bát bằng tiếng Tây rồi gọi là "lục bát Pha lang sa", hay người Tây Ban Nha viết ca trù “hồng hồng tuyết tuyết" bằng tiếng Espagnol. Riêng tôi, khi đọc tôi cứ coi là thơ ba câu, thơ ngắn không vụ nói ý mà nói bằng sức gợi cảm của hình ảnh Việt, của ngôn ngữ Việt. Đừng bận tâm Ku Kiếc gì ở đây có khi lại thấy được vẻ đẹp lãng đãng của phong vị Phù Tang. 
Ba câu chóng xong bài nhưng lại khó thành thơ: "Cùng ra sân gôn/ Kẻ chơi giảm béo/ Người tìm bát cơm". Ý thơ mạnh và rõ đấy chứ. Cái nét tương phản "chơi giảm béo/tìm bát cơm" có sức phê phán. Nhưng cái sức gợi, cái vang lên trong tâm trí người đọc lại chưa thấy rõ. "Cất vó đêm trăng/ trăng tròn trong vó / kéo lên lọt trăng". Ba câu thì hai câu đầu mấp mé thơ rồi, nhưng câu thứ ba, thật thà quá, đánh mất cái ảo vốn thành quả của cái nhìn mơ mộng từ hai câu trên. Bài thơ bị lọt mất thơ. Tác giả nên cho trăng đầu thai lại mà cứu ý thơ này. "Ngõ trúc/ hoàng hôn/ Lan vườn ai hương trăng". Có thơ, nhưng thơ chỉ thật sự trú ngụ trong câu thứ ba, hai câu trên chả tích sự gì. Cả ngõ, cả trúc không dính gì với lan, với vườn, với hương trăng. Giả thử viết lại: "Chiều loang/ xóm cỏ/ lan vườn  ai hương trăng" có khi sức gợi tương hỗ nhau mà rõ hơn. Cái khó của thơ ba câu đại khái là thế. Tôi không dám bắt bẻ thôi xao gì đâu. Trong sự thưởng thức của mình thấy vấp chỗ nào thì nói chỗ đó, một thứ ý kiến người tiêu dùng thôi. Tác giả cao niên Đinh Nhật Hạnh có bài viết về tai nạn sóng thần ở Nhật hồi tháng 3 năm 2011. Bài thơ có kích thước chữ còn hẹp hơn Haiku mà sức gợi cảm xúc và sức chứa ý tưởng lại đầy đặn:
Trôi
chiếc giày mồ côi
gọi Mẹ...

Ba dòng, bảy chữ. Hàm súc đến thế là đáng khen lắm lắm. Tội gì mà lấy chuẩn haiku, mua dây buộc mình. Nó là thơ thuần Việt (hai vần bằng ôi ôi - phù bình thanh - đang băng băng trôi, và hai âm trắc, nặng trĩu, chạm lòng người ở câu cuối). Có chăng: một cú hích hình thể mơ hồ qua 5 thế kỷ từ haiku. Thế thôi! Cho nên cái tên tập "Haiku Việt" đổi là "Thơ ba câu" có khi lại dễ hiểu mà càng rộng chỗ tiến lui cho cảm xúc lẫn ý tưởng của chính mình, của thời mình, các bạn thơ thân mến ạ!
                                           Vũ Quần Phương

Nguồn: congan.com ngày 20 – 11- 2011

Thứ Tư, 18 tháng 4, 2012


Những hình ảnh buổi sinh hoạt tháng 12
(24, 2011 2:47 PMPublicPageviews 1 0)
Hôm nay, 24 – 12 – 2011, tại tầng 15, nhà VIT, số 195 đường Kim Mã Hà Nội đã diễn ra buổi sinh hoạt thường kỳ CLB Haikư Việt Ngữ. Toàn thể thành viên đã hồ hởi nâng cốc đón Noel, mừng năm mới và nhận tác phẩm mới: THƠ HAI KƯ VIỆT như đã giới thiểu ở trên.
Mỗi thành viên đem đến một chùm thơ mới đầy khởi sắc làm cho không khí buổi sinh hoạt đậm chất thi ca mới cả về chất và số lượng. Xin được giới thiệu vài hình ảnh buổi sinh hoạt hôm nay.



 
 
 
Nhà thơ trẻ Trần Phúc Oanh đọc thơ mới sáng tác 
Nhà thơ trẻ Đinh trần Phương đọc thơ
Nhà thơ Đỗ Thị Tuyết Loan đọc chùm thơ mới sáng tác của mình
 
(Phần thơ sẽ giới thiệu từng chùm tiếp theo trong những ngày tới)

Thứ Hai, 16 tháng 4, 2012

Thơ mới xuất bản
(Dec 21, 2011 9:27 AMPublicPageviews 1 8)

Nhân dịp kỉ niệm một năm ngày thành lập Câu lạc bộ Văn hoá Việt - Nhật; Hội Hữu nghị Việt Nam - Nhật Bản phối hợp với Nhà xuất bản Hội Nhà văn ấn hành tập: “Thơ haikư Việt”, với sự góp mặt của 29 tác giả, là những thành viên của CLB, người 5, người 10 bài theo phong cách thơ haikư, một thể thơ ngắn của Nhật. Trong tập thơ này, chúng tôi thấy có mặt các nhà thơ, nhà văn, nhà giáo, nhà báo , dịch giả, hoạ sĩ: Vương Trọng, Đinh Nhật Hạnh, Lê Đăng Hoan, Lê Đình Công, Đặng Tương Như, Trần Trung, Cao Ngọc Thắng, Lê Thị Bình, Hồ Hoàng Hoa…
        Mở đầu bằng lời giới thiệu của ông Chủ tịch Hội hữu nghị Việt Nam - Nhật Bản, TS Nghiêm Vũ Khải và  nhà thơ Vũ Quần Phương. Tiến sĩ Nghiêm Vũ Khải  cho rằng: Trong việc hội nhập quốc tế như hiện nay các nền thơ, nền văn hoá tìm đến nhau để nâng mình, để giao lưu với nhau là một việc đáng làm của người yêu thơ, người làm thơ, và cũng như các môn nghệ thuật khác đang mở cửa nhìn ra thế giới… Ông Nghiêm Vũ Khải chúc mừng sự thành công bước đầu, tập thơ đầu của Hội nhà.
         Trong lời giới thiệu của mình, nhà thơ Vũ Quần Phương viết: “Thơ haiku hẹp chữ, 17 âm tiết cho toàn bài, nên người ta tiết kiệm lắm những tính từ , trạng từ. Đặc điểm này thì thơ tứ tuyệt Trung Hoa cũng vậy. Thơ Trung Hoa có nhãn từ thì thơ hai ku có quý ngữ  cốt là tập trung nhan sắc, khí cốt của bài vào mà thu hút ân tượng người đọc…”
        Các tác giả của tập thơ này, vốn là các nhà thơ không chuyên, đã chọn một tư thế sáng tạo cheo leo là tạo một dung nhan Nhật từ “gien” Việt Nam …”
Tập thơ được phát hành trong quý IV , 2011 với 1000 bản. 
                                                                      Haikưviệthànội giới thiệu
Thư của dịch giả Lê Thị Bình và tranh của hoạ sĩ Shinjo Seiko
(Dec 2, 2011 7:00 PMPublicPageviews 1 2)
Kính gửi các anh chị CLB Văn háo Việt- Nhật (Nhóm Haikư Việt), tôi xin chuyển mấy bức tranh họa sĩ Shinjo Seiko vẽ (hồi tháng 6, lúc ông sang cùng đoàn du lịch Okinawa và giao lưu với nhóm Haikư Việt HN) ông vẽ về vịnh Hạ Long , VN,  ông Kuniyoshi là trị sự của Hội hữu nghị Okinawa- VN vừa gửi qua mail cho tôi để các anh, chị thưởng thức.
                                                                         LÊ THỊ BÌNH


Thứ Bảy, 14 tháng 4, 2012

Thơ Haikư "đang nhập tịch Việt Nam"
(Nov 20, 2011 10:39 AMPublicPageviews 1 4)
"… Cái nhức đầu của người làm văn nghệ là cứ nhai đi nhai lại những giọng điệu của màn đêm, cũ rích từ ngàn năm xưa nên người nghệ sĩ chính tự bản thân phải sáng hoá chính mình đưa một tiểu vũ trụ hoà nhập bản thể vào tam thiên đại thiên thế giới, hay còn những thế giới ngoài cõi đại giác đã vạch sẵn…"



Rowayton Library's Haiku Contest

Từ Hài Cú Nhật Bản, Lục Bát Ba Câu Nguyễn Tôn Nhan, Ý Niệm Rời Về Haiku Việt Của Chu Ngạn Thư
                                                         Ngô Nguyên Nghiễm
Thời gian hơn mấy thập niên trở lại đây, nghệ thuật chuyển biến sáng tạo và lập dựng nhiều trường phái tân hoá, cách điệu và đầy trí dũng. Đương nhiên, giữa sự đột biến của một thời văn minh xã hội, đưa khoa học lên hàng kiệt xuất mà cách đây cả thế kỷ trở về trước có ai ngờ một cuộc cách mạng tri thức tuyệt vời, y như nguyên bản của những ước mơ phù thuỷ hay thần thoại của thời cổ tích Phong Thần, Liêu Trai Chí Dị, U Minh Liệt Truyện, Harry Potter…đều trở nên hiện thực. Cái chớp cánh lên không xuyên suốt hàng trăm ngàn cây số, phiêu du trong vũ trụ, đến mọi chuyển biến trong các độ nhạt chuyên ngành khác đều như một giấc mộng phù sinh, thời @ đã đưa thuần phong nhĩ, thiên lý nhãn và những cách điệu truyền âm như một cách phiêu thoát. Đường đời con người không dài, nhìn lại bản thể có được phục nguyên như tư chất tiên thiên lúc mới khai sinh không thì mới thấy cái uyên nguyên của trời đất đã là một bí mật với những kẻ thoát thai lại chìm đắm trong ngõ tối của mọi khuynh loát u mê trong dòng luân lưu của cuộc sống. Người ta có tâm huyết và duyên cơ đi tìm kẻ đạo, vạch mù sương trên ánh đuốc giác ngộ lầm lũi vượt đỉnh thái hư, hầu chấp cánh cho bản lai bước vào cái vô tử vô sinh, dù đó là nghệ thuật hay tâm thức, thì sự diệu kỳ đã giải thoát con người qua khỏi trăm nẻo u mê. Đạo giáo sinh ra khá nhiều, mà bước đi chung vẫn chưa hề có mặt, mỗi hình thái cực đoan và phi đạo vẫn tiếp diễn xảy ra. Cái ác vẫn chập chùng giăng mắc trong kiếp sống lưu sinh của con người, đâu biết đâu hiểu nẻo ra đã lạc lối chưa nào. Càng ngày, càng chất chồng những bất hạnh lên vai nhân loại, bởi đi đôi với cái tạm gọi là Thiện, cái tạm gọi là Ác, vẫn ngang ngửa nhau sức tàn phá và đối kháng như thời Siddhartha chờ bình minh giác ngộ, Ma vương hiện hình đầy rẫy, gieo mọi tư hướng để đẩy lùi nền sáng của ngọn đuốc minh triết đang hùng vĩ soi rọi. Cái đối kháng nhiều lúc thần lực không thua sút nhau, vì mỗi bên đạt ngộ theo cách chuyển bí mật của kẻ hở vũ trụ, của duyên nghiệp thông hành trên ngõ ngách của huyền vi. Đến “ Om mani pad me hum”, hoa sen nở trong lòng, thì chân lý là dấu ấn pháp giới cũng chính chiến thắng bản thân mình.
Nghệ thuật cũng vậy, có cái đi thẳng vào một chiều hướng xuyên sâu ở một giai đoạn cực thịnh của một quan niệm, một triết lý thời thượng, nếu có một sự bùng vỡ như những hòn bi va chạm toé lửa sẽ nảy sinh những chuyển biến có lợi cho cuộc hành trình. Chỉ có câu hỏi, sự hồi sinh hay huỷ diệt có phải là chân lý vĩnh cửu, để nghệ thuật thoạt biến thoạt hiện như những ảo giác hay sự thật mà chân lý đã điểm tô thế giới nhân gian, như hoa nở rực rỡ từ những ngọn đồi đầy gió thu phong man mác dưới bình minh hay ánh trăng vàng, hay là hoa nở trong lộc bình lẻ loi trong phòng khách thừa trừ. Cái nhức đầu của người làm văn nghệ là cứ nhai đi nhai lại những giọng điệu của màn đêm, cũ rích từ ngàn năm xưa nên người nghệ sĩ chính tự bản thân phải sáng hoá chính mình đưa một tiểu vũ trụ hoà nhập bản thể vào tam thiên đại thiên thế giới, hay còn những thế giới ngoài cõi đại giác đã vạch sẵn.
Sự thuần hành trên lẽ đạo là tất nhiên đưa đẩy vun trồng chân tâm được phóng hoạt lớn nhỏ thường hằng. Khi lớn bao trùm cả vũ trụ mênh mông, khi nhỏ đến hạt cát cũng chẳng ra gì. Nhưng ai biết trong cái hạt cát đó, chứa đầy cả một không gian siêu thoát và đạt ngộ. Vì vậy, mỗi tư hướng của nghệ sĩ đã là cái ngộ vọng tức thời, đưa đẩy cái lẻ loi thành đại chúng. Tôi thầm cảm ơn những điều gì mình biết được nhào nắn không hiểu từ bao nhiêu ngày tháng của thời gian mơ hồ, và tôi chiêm nghiệm bao nhiêu sự hoá thân chân chính để làm sống lại trí tuệ giác tha của bằng hữu văn nghệ . Cái mới mà chính bạn bè bỗng nhiên tìm thấy, thật kỳ bí và mở rộng cho nghệ thuật như một ánh sáng tuyệt diệu soi thêm trên thềm hoa cỏ buổi đẫm sương, mát dịu và thanh thoát lòng người.
Hôm Lưu Vân ghé tạt qua thăm tôi, có lẽ đã gần năm, sau những giọt rượu nồng lay láng tình văn hữu, bỗng nhiên anh vui cười báo về một lối ngoặc trong thơ của nhà thơ Chu Ngạn Thư , áp dụng thơ Hài Cú Nhật Bản, với ý niệm là làm mới với danh nghĩa Haiku Việt. Lưu Vân tán thán, sự thành công đậm đà trong nét thơ này có một hào nhoáng cách tân và sâu sắc. Chu Ngạn Thư là một nhà thơ có nhiều công lao góp mặt với văn nghệ Việt Nam từ thuở xa xưa, trải qua bao nhiêu ngày tháng chung đụng với không gian thơ, hẳn nhiên đã đạt hoả hầu tuyệt diệu. Thì chuyện tạo tác một khuynh hướng đa thể cách,lại là chuyện đương nhiên, và thêm cho khu vườn nghệ thuật đầy những cánh hoa phục nguyên mới lạ. Tôi lật đật nhìn lại, một Khế Iêm, Đoàn Minh Hải, Lý Đợi, Nguyễn Phan Thịnh, cách tân thơ qua ngõ Tân Hình Thức, rồi Nguyễn Tôn Nhan dìu mình từ thuở 16 tuổi với Thánh Ca chuyển sang thể sấm thi ba câu lục bát, giờ đây Việt Nam lại có thêm một dòng thơ mượn thể Hài Cú Nhật Bản, mà Chu Ngạn Thư tạm gọi là Haiku Việt. Sự thành công hay không sẽ để thời gian hậu kiểm, nhưng cái đáng quý là anh em đã tu chỉnh trong sạch để dọn mình cho bước du hành đầy ý nghĩa cho cuộc sống nhân sinh.
Hài Cú Nhật Bản là một loại Thiền thi, chấp nhận lẽ huyền diệu đương nhiên của trời đất và sự đạt ngộ của thế nhân. Sự trong sáng là bản thể huyền nhiệm của Hài Cú, đưa tất cả cái tự nhiên của chân lý vũ trụ nhập vào thơ, nhễu vào tri thức giác ngộ cho cục diện hữu hình hiện thân lên ngôn ngữ. Không lý luận, không gò ép, với hình thức 17 âm sắc, càng ngắn càng tốt, để thể hiện cái không hư của đạo pháp, cái trung đạo giữa đạt ngộ. Thơ cứ tự nhiên nhập thể vào ngôn ngữ, như ảnh tượng xảy ra trong lý nghĩa của huyền đạo, không một ý kiến tha nhân mà chính người chiêm nghiệm sẽ đi sâu hay không vào ý nghĩa của thơ, tuỳ tâm thức sẵn có của mình. Nhật Chiêu, có bài “Giấu Mình Trong Hương” đăng ở Giác Ngộ số 74 tháng 5/2002, kính mừng Phật Đản PL 2546, có viết:
“Và mọi lý thuyết đều  màu xám (geothe) như ý nghĩ của bài tắc sau đây trong Bích nham lục: “Lục Hoàn đại phu (một học giả Phật giáo thời Lục Triều) hỏi Thiền sư Nam Tuyền:
- Tôi nhớ Triệu Pháp sư nói: “Trời đất cùng ta đồng gốc, vạn vật cùng ta đồng thể. Kỳ quái thật!
Nam Tuyền chỉ bông hoa trước sân và đáp:
- Người thời nay nhìn hoa này không như hoa mà như mộng.
Thiền sư nhắc nhở học giả rằng hoa hiện thể như hoa, bao giờ cũng là hoa. Hoa có ở đây, bây giờ, trước mắt ta, với hương sắc diệu kỳ. Không cần ký luận, không cần giấc mơ.
Hoa có đây, bên hàng giậu:
Ta nhìn sâu xa
Bên hàng giậu nở
Cành Nazuna
Bashô
(Yoku mireba
Nazuna hana saku
Kakine hana)
Đấy là cái nhìn đưa ta vào tinh tố của sự vật, niềm vui của sự vật, cái nhìn của Trang Tử trước những con cá bơi lội tung tăng dưới hào. Trang vui niềm vui của con cá và Bashô vui niềm vui của hoa.
Ta nhìn sâu xa
Dưa nằm trong cỏ
Hé mấy nụ hoa
Shiki
(Yoku mireba
Kiuri no tsobomi ya
Kusa no naka)
“Nhìn sâu xa” (yoku mireba) là cái nhìn thiền, một cái nhìn trong suốt, lắng đọng, như như. Cái nhìn đó “giấu mình” vào sự vật, lặn vào sự vật chứ không mổ xẻ, phân tích. Cái nhìn đó không cần gọi tên, không cần xếp loại:
Trong cỏ xanh
Cành hoa không biết
Nở ra trắng  ngần
Shiki
(Kusa mura ya
Na mo shiranu hana no
Shiroku saki)                                                                                        
Những bông hoa giấu mình trong cỏ, trong hàng giậu, trong hương thơm, trong bóng trăng, trong sự vô danh. Cái đẹp của hoa chỉ hiện ra trong cái nhìn sâu xa của tình yêu.”
Sự diệu kỳ của Hài Cú Thiền học Nhật Bản đã là một bản sắc siêu tuyệt điểm tô cho văn hoá Nhật Bản nhập thần giữa thiên địa mênh mông. Đó là một loại Thơ Thiền âm hưởng sâu sắc cái đạt ngộ siêu thoát, đưa bản thể vũ trụ hội nhập chan hoà trong cái tiểu vũ trụ thường hằng. Mà bây giờ từ một thành không, tan biến giữa tinh hoa tuyệt diệu của một thế giới vĩnh cửu như kinh sách dẫn chứng?
Bước qua một lối giữ hồn dân tộc như thơ lục bát ba câu của Nguyễn Tôn Nhan, anh cũng đã là một kỳ nhân trong nhập định với thơ. Xuyên suốt gần nửa thế kỷ chung sống với thi ca, Nguyễn Tôn Nhan thành công trong nhiều thi tập và tuôn chảy nhiều tư hướng sáng tạo với thơ. Đã từng bước đi trong ngõ sáng hoá, lập thuyết cho thơ, nhưng cuối cùng qua 3 giai đoạn thơ của Nguyễn Tôn Nhan, anh lại nhập thể hồn Việt vào bản chất thơ lục bát ba câu, mà tôi tạm gọi là sấm thi. Bước qua giai đoạn ẩn dụ, Nguyễn Tôn Nhan đã như một lão Trang Chu lẫn thẫn bước vội trên nét vạch của hà đồ lạc thư,  đưa thơ ba câu trở nên một thừa truyền, khoát vai dịu ngọt với những câu thơ của một Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, tiên đoán vận mệnh 500 năm trước và 500 năm sau. Hay một Nostradamus, lập dựng sự diệu kỳ không ai hiểu nổi, ảnh hưởng cả một vùng trời phương Tây, kể cả vùng Địa Trung Hải, đến nỗi sự say mê sấm  Nostradamus, đã hoàn sinh tin đồn nhà tiên tri đang hoá thân ở Tây Ban Nha.
Thơ lục bát ba câu của Nguyễn Tôn Nhan, cũng đạt được tinh tuý của một tân thi, làm mới câu thơ và thấm nhập nét vạch liền vạch đứt của dịch lý, đã đưa đẩy thơ ba câu của anh thành một loại truyền sai cho dịch lý phương Đông mà Trung Hoa là chính sử, mặc dầu còn chút hồn Việt Nam là lục bát chân phương.
Bước đến thơ Chu Ngạn Thư, tài hoa đã định sẵn bởi vì suốt quá trình nghiêm túc và khổ hạnh với thi ca, nghiệp chướng đã ươm đúc cho tâm anh một hồn thơ diệu vợi, mà mấy mươi năm trước tôi vẫn thầm thích thú thơ Chu Ngạn Thư trong những bài được giới thiệu trên tạp chí đương thời.  Chu Ngạn Thư đã  là một nhà thơ chứng kiến ngang tầm với sự trôi nổi của đất nước, kể cả với thi ca, sự lên voi xuống chó của đời thường chỉ là một bếp lửa cho anh hơ ấm lại những phong trần ngày tháng bám víu vào lẽ sống. Chu Ngạn Thư suốt đời vì bằng hữu nghĩa tình, vì thuỷ chung…Nên thơ Chu Ngạn Thư đậm đặc một nhân cách hiền giả, tạo được sự kính trọng của bạn bè văn nghệ đối với anh, đó cũng là lẽ đương nhiên thôi.
Lưu Vân có đem cho tôi một tài liệu dày về thơ Haiku Việt của Chu Ngạn Thư, tôi vội vã đọc nghiền ngẫm trong những thích thú riêng tư. Vượt thoát qua bao nhiêu ngày thử thách trong cuộc đời, tất cả kỷ niệm và sự sống đã dàn trải dày đặc trong ý thức, đã khiến Chu Ngạn Thư già dặn và logic hơn khi bước chững chạc trong một cách tân mới:
Bờ kia ngàn dâu thắm
Trách chi đời huyễn mộng cuối trời
Lá vàng đáo ngạn ư?
Thơ hài cú là được cái huyền diệu đang vi vu ẩn tàng trong trời đất, sự bất chợt cô đọng trong ngôn ngữ chỉ là một cách hoá thân để giao truyền với nhân gian. Nên cái ý và cái tâm, phải chuyên chở làm một, hư nhiên tự tại để dễ thấm nhập vào bản thể đạo và đời. Chu Ngạn Thư cũng đạt được một thành công khá sâu rộng trong sự chuyển hoá này, chỉ có điều tôi thắc mắc là thơ Haiku Việt còn quá nhiều dấu hỏi. Chính vì vậy, cái mới của Chu Ngạn Thư sẽ thấm nhập vào sự thế hiện hữu, khác cái bãng lãng siêu thoát của Hài Cú Nhật Bản. Khiến Haiku Việt như đang là bước đường hoá thân của Nho đạo:
Tên đồ tể múa đao
Tên làm thơ ngồi nhấp chuột
Tên nào sát sanh hơn?
Hay:
Muốn lấy đá thử vàng
Vàng dát mỏng chân đám hạc đình
Đá ngồi mài nước chảy!
Chu Ngạn Thư đã thành công trong hành trình sáng tạo một cách tân thơ, giúp người đọc được ngồi dưới giàn hoa thiên lý, ngắm trăng và ngâm nga những tư khúc đầy tâm thức của nhà thơ. Đưa đẩy thơ Chu Ngạn Thư lên thêm một phương trời tuyệt diệu và đầy tao ngộ với sáng hoá. Sự mơ ước và nguyện vọng của kẻ làm văn nghệ là được đứng bằng đôi chân và khối óc của mình, nên việc tạo tác tìm tòi của nhà thơ Chu Ngạn Thư là một điểm chính khuất phục bạn bè.
Tôi thích thú nhiều bài Haiku Việt, 17 chữ của Chu Ngạn Thư đánh dấu một sự nắm bắt ngôn ngữ và tư tưởng một cách sâu sắc
Không nghe rặng liễu than
Đèn câu thấp thoáng đuôi tầm mắt
Biển trầm nhất cô liêu
Lục bình hay nước trôi
Nỗi nhớ bỏ quên màu hoa tím
Bây giờ ở trời tây

Chiết cành hoa đang nở
Chiết chữ hết một thời son trẻ
Chưa đáng chân tiểu đồng!

Tiếng hát âm trong lòng
Ngọn núi vẫn xanh chiều mưa mù
Sắc và thanh dạ tưởng
Chúng ta có quyền chờ đọi những hoá thân tuyệt diệu của nhà thơ, trong cái thanh khí uyên nguyên ngày càng thoát vị trong đời sống hôm nay…
                                            Viết tại Thư trang Quang Hạnh
                                                  Ngô Nguyên Nghiễm
         
   Nguồn: Văn Chương Việt
Vài hình ảnh về buổi sinh hoạt tháng 10
(Oct 9, 2011 7:33 PMPublicPageviews 1 4)
Sáng nay, Chủ nhật, ngày 9/10/2011. Tại số nhà 20, phố Yết Kiêu, Hà Nôi, CLB thơ Haikư Việt ngữ Hà Nội, thuộc CLB Văn hoá Việt Nam - Nhật Bản sinh hoạt buổi thường kỳ tháng 10 theo quy như định.
Tới dự buổi sinh hoạt có ông Nghiêm Vũ Khải, chủ tịch Hội Hữu nghị Việt Nam - Nhật Bản; ông Đặng Tương Như, phó chủ nhiệm CLB Văn hoá Việt Nam - Nhật Bản và một số thể thành viên CLB tham dự. Điều khiển buổi sinh hoạt do lão nhà thơ Đinh Nhật Hạnh.
Dưới đây là một số hình ảnhvề buổi sinh hoạt nói trên.  




SDC10607.JPG

Lão nhà thơ Đinh Nhật Hạnh, chủ nhiệm CLB thơ Haikư Việt ngữ Hà Nội điểu hàn buổi sinh hoạt
 
 
 Ông Nghiêm Vũ Khải (áo kẻ) - ông Đặng Tương Như (đứng).